“Duurzame financiële sector kan een belangrijk hefboomeffect hebben”

“Als we naar de mogelijke scenario’s voor de toekomst van duurzame financiën kijken, is de huidige realistische visie (september 2025) niet per se de meest optimistische”, zegt Nathalie Erdmanis. “In het tijdperk van Trump dat gepaard gaat met extreme geopolitieke spanningen, zijn de vooruitzichten niet bepaald rooskleurig. Toch beschouw ik het als mijn plicht om optimistisch te blijven. Geld brengt een vorm van macht met zich mee en regeert daardoor de wereld. Dat zal altijd zo blijven, maar het is tijd om dat gegeven te benutten en zo positieve ecologische en sociale veranderingen in gang te zetten.”

De nood aan verandering is immers groot. “Niemand kan de klimaatcrisis nog ontkennen – ze is wetenschappelijk bewezen. We moeten in actie komen en dat kost geld. Investeren in het klimaat vereist financiële middelen. Kapitaal heeft dus een rechtstreekse impact op de planeet.”

Dat geldt ook voor het sociale aspect van duurzaamheid. “We vergeten soms hoe bevoorrecht we zijn om in een welvaartsstaat te leven. Die staat weliswaar ook onder druk: zelfs zonder de massale investeringen in het klimaat die nodig zouden zijn, brengt ook de vergrijzing van onze samenleving extra kosten met zich mee. Steeds meer mensen hebben nood aan medische zorg en sociale ondersteuning. Dat maakt het moeilijker om de verarming van de middenklasse tegen te gaan (een problematiek die nog versterkt wordt door de enorme stijging van de energiekosten). Kortom, de grote uitdaging bestaat erin een financieel ecosysteem te creëren dat prioriteit geeft aan zowel groene als sociale investeringen.”

Van onderscheidende factor naar norm

Overal ter wereld gaan de klimaatalarmbellen af en hoewel ze niet de enige reden zijn, volstaan ze sowieso om bedrijven te motiveren in hun keuze voor een duurzamere toekomst, of ze nu in de banksector, verzekeringen of eender welke andere sector actief zijn. De meeste bedrijven zijn inmiddels al begonnen aan deze duurzame transitie, onder andere door de wettelijke verplichtingen inzake duurzaamheidsrapportering, en de maatschappelijke druk neemt verder toe.

“Consumenten worden steeds kritischer. Ze beschikken nu over alle tools en informatie om te vergelijken en misleidende content te ontmaskeren. Aan het begin van mijn carrière in marketing stelde niemand de uitspraken van ‘grote’ merken in vraag, maar vandaag zijn mensen zeer gevoelig voor greenwashing. Er bestaan zelfs wettelijke regels over de kwestie. Liegen over duurzaamheidsinspanningen is tegenwoordig gewoon onaanvaardbaar.”

Als experte in marketing en duurzaamheid benadrukt Nathalie Erdmanis echter dat we moeten opletten om ongewenste neveneffecten te vermijden. “Greenhushing – een term die verwijst naar bedrijven die niet communiceren over hun ecologische en sociale acties uit vrees dat ze als onvoldoende ambitieus worden beschouwd – helpt ons evenmin vooruit. Duurzaamheid is in de eerste plaats ook een uitdaging op het vlak van communicatie, een oefening in collectieve bewustwording waarin inspirerende voorbeelden uit het bedrijfsleven duurzaamheid tot de norm moeten maken.”

Geen grote sprongen dus richting 2030, maar wel een trip vol kleine stappen richting meer duurzaamheid waarover bedrijven best met trots mogen communiceren.

Naar een andere vorm van kapitalisme

Op het pad naar meer duurzaamheid dragen financiële instellingen als stakeholders een verantwoordelijkheid. “Regeneratie zou een volwaardig onderdeel moeten zijn van hun purpose. Dat geldt ook voor een lange termijnvisie die streeft naar een positieve impact op planeet en samenleving, zonder rentabiliteit uit het oog te verliezen.”

Concreet krijgen bedrijven de taak om een dubbele materialiteitsanalyse uit te voeren.
“Door de vele interacties tussen hun activiteiten en hun omgeving correct in kaart te brengen, kunnen ze de nodige acties definiëren. De meeste bedrijven beschikken immers over zowel de macht als de middelen om in duurzaamheid te investeren. Als iedereen zijn verantwoordelijkheid neemt, kunnen we evolueren van absoluut kapitalisme naar een vorm van regeneratief, sociaal en inclusief kapitalisme.”

In een verzorgingsstaat als de onze die onder druk staat, is deze oproep tot inclusie allesbehalve anekdotisch. “De vraag naar solidaire financiële producten groeit en er is nood aan meer toegang tot toegankelijke financiële producten die tegemoetkomen aan de basisbehoeften van een steeds verder verarmende middenklasse (huisvesting, voeding, verwarming...). Hoe kunnen we de drempel voor krediet verlagen? Hoe zorgen we voor (sociaal) betaalbaar wonen? Hoe geven we iedereen de kans om te ondernemen?

In dat verband moeten we denken aan oplossingen als microfinancieringen of verzekeringen op maat voor kwetsbare doelgroepen, die basisbescherming bieden tegen risico’s zoals het verlies van een job of een dak boven je hoofd. Het zal essentieel worden om meer financiële middelen te richten op sociale impact. Impactfondsen, solidaire spaarformules, financiële steun aan sociale initiatieven: de mogelijkheden zijn legio, maar ze vereisen duidelijke en verantwoorde keuzes.”

De economie van morgen vorm geven

“Geld zou niet langer een doel op zich mogen zijn, maar een hefboom voor transformatie”, vervolgt Nathalie Erdmanis. Naast sociale investeringen worden daarom ook groene investeringen en duurzame financiële producten een must: ecologische fondsen, groene obligaties en spaarrekeningen, maar ook aan ‘milieuvriendelijke’ leningen, duurzame pensioenproducten (via levensverzekeringen) en slimme investeringen in bedrijven en sectoren die actief werk maken van de duurzame transitie.

Financiële instellingen zijn geen neutrale spelers (meer) die passief toekijken hoe particulieren en bedrijven al dan niet duurzaam investeren. Integendeel: door in te spelen op de kostprijs van kapitaal, krijgen ze een aanzienlijke invloed op de richting die het uitgaat. “Zet je de rente van een lening voor een duurzaam project even hoog als die voor een vervuilende aankoop? Of neem je als financiële instelling je verantwoordelijkheid en stimuleer je duurzame keuzes?”. Het is bewezen dat menselijk gedrag sterk beïnvloed wordt door onze portemonnee. Die wetenschap kunnen we best slim benutten door verantwoorde keuzes financieel te belonen en niet-duurzame keuzes minder aantrekkelijk te maken.

Duurzame investeringen leveren soms minder rendement op en dat vinden financiële spelers meestal niet aantrekkelijk. Waarom zouden we de problematiek niet anders bekijken? Duurzame projecten houden vaak minder risico’s in op lange termijn (omdat ze future proof zijn vanwege hun goede ESG-score): waarom zouden ze dan niet gepaard kunnen gaan met een lagere kapitaalvereiste? Er bestaan al hypothecaire leningen waarbij de intrestvoet verbonden is aan de ecologische score van het pand.”

Sustainable marketeers 

Nathalie Erdmanis pleit voor wat ze noemt ‘ESG design thinking’: een visie die erop gericht is producten te ontwikkelen die zowel goed zijn voor de mens als voor de planeet. Volgens haar is de rol van marketeers daarbij essentieel: “Niemand is beter geplaatst om in te spelen op de behoeften van consumenten en om de uitdaging met betrekking tot communicatie over duurzaamheid aan te gaan. Mensen vragen me weleens waarom ik mijn job als marketing director ingeruild heb voor die van director sustainability. Wel, elke marketeer zou vandaag een duurzame marketeer moeten zijn.

Bij alles wat je doet – of het nu gaat om productontwikkeling, verpakking, distributie of communicatie – moet je nadenken over de impact op mens en planeet.”

Toch is er nog werk aan de winkel om van duurzaamheid de norm te maken tegen 2030. Ze wijst op een aantal slechte voorbeelden, als Black Friday dat overconsumptie stimuleert of bedrijven, zoals Shein en Ryanair, die het idee van een ‘eerlijke prijs’ ondermijnen. De verantwoordelijkheid van merken in de neiging naar overconsumptie valt niet te ontkennen. Vandaag is het hun taak de duurzame transitie in te zetten door communicatie en opvoeding als katalysator te gebruiken.

Tripartite

De oproep tot een duurzaam financieel ecosysteem en samenwerking tussen alle betrokken spelers in het transformatieproces is allesbehalve utopisch. Nathalie Erdmanis beseft heel goed dat samenwerking tussen bedrijven, organisaties, individuen en zeker ook overheden cruciaal is in het streven naar meer duurzaamheid. “Finance speelt een fundamentele rol, maar ook de politiek moet zijn verantwoordelijkheid nemen. Kijk bijvoorbeeld naar het grote prijsverschil tussen een treinticket en een vliegticket. Zolang overheden de belastingen die deze prijzen bepalen niet aanpassen, zal het reisgedrag van de gemiddelde consument weinig veranderen en zal die blijven kiezen voor snelheid en een lagere prijs.”

In de vele samenwerkingsvormen tussen overheid en privésector die Erdmanis voor ogen heeft, spelen politici een fundamentele rol. Op dat vlak blijft ze echter wat op haar honger zitten: “Omdat klimaat lange tijd werd gezien als het speelterrein van met de vinger wijzende ecologisten, durft haast geen enkele politicus echt ingrijpende maatregelen te nemen.
Dat moet dringend veranderen.”

Toch is het geen eenvoudige taak, noch voor politici noch voor financiële spelers. De combinatie van groene en sociale investeringen betekent een moeilijke evenwichtsoefening: “Je kunt elke euro maar één keer uitgeven. Veel burgers willen dat het geld vooral naar sociale projecten gaat – de mens blijft prioritair, zeker in economisch moeilijke tijden en met de vergrijzing die eraan zit te komen. Tegelijk dwingt de klimaatcrisis ons om nog meer te investeren. Als het kan. Het is een complex dilemma, waarin we samen het juiste evenwicht moeten vinden – ook in merkcommunicatie trouwens. Een optimistische visie verplicht ons om naar dat evenwicht te blijven streven.”